در نشست «مستندات یکشنبه» عنوان شد؛
«خون طلایی آمنه» به دنبال فرهنگسازی است
فیلم مستند «خون طلایی آمنه» به‌‌کارگردانی حبیب احمدزاده (۱۴۰۴)، عصر یکشنبه ۱۰ آبان ۱۴۰۵ در قالب صد و چهل و چهارمین برنامه‌ی «مستندات یکشنبه» اکران و نشست نقد و بررسی آن با حضور ایلیا محمدی‌نیا (منتقد)، حبیب احمدزاده کارگردان و مجید شتی تدوینگر اثر برگزار شد.
ایلیا محمدی‌نیا، مجری و منتقد سینما، با اشاره به پیشینه سینمایی موضوع و آثار مرتبط با آن بیان کرد: بعد از فیلم «دایره مینا» که آقای مهرجویی آن را بر اساس داستان «آشغالدونی» غلامحسین ساعدی ساخت و بعدها سازمان انتقال خون به شکل مدرنش تأسیس شد، به نظر می‌رسد فیلم آقای احمدزاده رویکرد دیگری از این سازمان را تقویت می‌کند تا اهمیت آن برایمان، بیشتر از چیزی باشد که پیش از دیدن فیلم فکر می‌کردیم؛ این فیلم نشان می‌دهد که قصه بسیار فراتر از تأمین خون برای نیازمندان است و آدم‌هایی در آنجا حضور دارند که اتفاقات بزرگی را رقم می‌زنند، کما اینکه نگاه انسانی و شریف افراد در سراسر جهان با قومیت‌ها و فرهنگ‌های مختلف، نظیر آنچه در دکتر خورخه در اسپانیا دیدیم، نمود بارزی پیدا کرد.
حبیب احمدزاده، تهیه‌کننده و مستندساز، با اشاره به خاطرات و چالش‌های ساخت «خون طلایی آمنه» در سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ و ماجرای سفر به اتریش برای رساندن هدایا و تقدیر از حامیان اسپانیایی بیان کرد: ما اصلاً برای فیلم‌سازی نرفته بودیم و ماجرا از این قرار بود که می‌خواستیم از دوستان اسپانیایی که کمک کرده بودند تشکر کنیم، اما چون فرستادن هدیه به آنجا مثل ترکیه ساده نبود و کسی را نداشتیم، ناچار شدیم خودمان راه بیفتیم؛ حتی سازمان انتقال خون که با آن کار داشتیم، به دلیل حساسیت‌ها و کار ما که احیای یک انسان بود، مخالفت می‌کرد و فکر نکنید رفتیم مجوز گرفتیم، بلکه همه‌چیز دزدکی و بدون بودجه بود تا به کسی آویزان نشویم.
او افزود: مهدی با موبایل و دوربین ساده تصاویری از دیدار با خانواده در اتریش گرفت، چون اصلاً قصد فیلم‌سازی نداشتیم، اما سال‌ها بعد با زحمت زیاد و تکمیل قطعات گم‌شده، کار را جمع کردیم و حتی سازمان انتقال خون اجازه نمی‌داد صحنه‌های مربوط به آن را نشان دهیم و برای ساخت یک تیزر هم با موانع زیادی روبه‌رو بودیم.
مجید شتی، تدوینگر مستند «خون طلایی آمنه»، با اشاره به محدودیت‌های شدید متریال تصویری و چالش‌های تدوین این اثر بیان کرد: ما اصلاً دست بازی نداشتیم. زمانی که من وارد پروژه شدم، تنها مصاحبه‌های دکتر مقدم در سازمان انتقال خون و چند تصویر از اسپانیا در اختیارمان بود و بنا شد با همین داشته‌ها کار را پیش ببریم؛ قرار بود بازسازی‌های بهتری داشته باشیم که خیلی از آن‌ها میسر نشد و ناچار شدیم از تصاویر آرشیوی و نماهای بیمارستانیِ فیلم دیگری که دوستانمان گرفته بودند استفاده کنیم تا صرفاً بتوانیم میان مصاحبه‌ها تنوع تصویری و پاساژ ایجاد کنیم.
او با تأکید بر قدرت بنیادین داستان در همراه کردن مخاطب افزود: با وجود کمبود متریال، نقطه قوت فیلم خود ماجرا بود که آن‌قدر کشش داشت که تماشاگر را به دنبال خود بکشاند و تمام تلاش من این بود که با حفظ ریتم مناسب، آسیبی به اصل قصه نرسد، به‌ویژه آنکه معتقدم در حوزه سینمای مستند باید با نگاهی حمایتی به چنین آثاری نگریست.
حبیب احمدزاده، کارگردان مستند «خون طلایی آمنه»، با اشاره به سختی‌های تولید اثر و محدودیت‌های آرشیوی بیان کرد: ما برای معرفی سوژه تنها یک عکس بیمارستانی داشتیم که داماد خانواده آن را گرفته بود و در ابتدا نیز با مخالفت‌هایی روبه‌رو بودیم، اما تلاش کردیم با همان بضاعت کم و تکمیل پازل‌ها، انسان را در موقعیت انتخاب و عمل نشان دهیم.
او با تأکید بر هدف‌گذاری آموزشی و ترویجی اثر افزود: ما می‌خواستیم با تحریک کنجکاوی مخاطب آگاهی‌بخشی کنیم و فیلم را با ترجمه به ۵۵ زبان مختلف آماده کردیم تا حتی در آفریقا هم دیده شود، کما اینکه نمایش این اثر در سازمان تأمین اجتماعی باعث شد تا مادران باردار بتوانند از خدمات و امکانات مربوط به خون‌های نادر استفاده کنند و با افزایش آگاهی عمومی و ترغیب مردم به اهدای خون، گام بزرگی برای حل مسائل این حوزه برداشته شود.
حبیب احمدزاده با اشاره به چالش‌ها و امکانات محدود ساخت مستند «خون طلایی آمنه» تصریح کرد: با وجود تمامی سختی‌ها و اتهاماتی که گاه مطرح می‌شود، ما تلاش کردیم اثری دغدغه‌مند بسازیم و برای من به شخصه، بزرگ‌ترین دستاورد و نقطه عطف کار زمانی است که مخاطب پس از تماشای فیلم ترغیب شود تا به‌طور مستمر برای اهدای خون اقدام کند.
مجری و منتقد برنامه با اشاره به برخی ابهام‌ها و پرسش‌های پیرامون ساختار روایی مستند «خون طلایی آمنه» بیان کرد: ما در طول فیلم با کم‌گویی و اطلاعات قطره‌چکانی درباره پیشینه شخصیت آمنه روبه‌رو هستیم و این پرسش پیش می‌آید که آیا اصلاً پیش از ماجرای آزمایشگاه نشانه‌ای از این گروه خونی نادر در سنین کودکی یا نوجوانی وجود داشته است یا خیر.
او با تأکید بر اینکه طرح این پرسش‌ها ناشی از دغدغه‌های فرمی و محتوایی مخاطبان است، افزود: با وجود حضور مستندسازان برجسته در جلسه و با وجود محدودیت‌های تولیدی، این ابهام وجود دارد که مزیت‌ها و ویژگی‌های دفاعی این گروه خونی خاص چیست و چرا فیلم پیش از رخداد اصلی، اطلاعات بیشتری درباره پیشینه سوژه به مخاطب نمی‌دهد.
حبیب احمدزاده در پاسخ به نقدها و پرسش‌های مطرح‌شده درباره‌ی میزان اطلاعات ارائه‌شده در مستند «خون طلایی آمنه» تصریح کرد: رویکرد ما این نبود که فیلم را به یک اثر صرفاً پزشکی تبدیل کنیم، بلکه تلاش کردیم با ایجاد فاصله و تحریک کنجکاوی مخاطب، موضوع خون‌های نادر را به یک دغدغه همگانی تبدیل کنیم تا مردم به‌جای دریافت اطلاعات آماده، خود به دنبال پاسخ پرسش‌هایشان بروند.
مجید شتی، تدوینگر مستند «خون طلایی آمنه»، با اشاره به چالش حفظ تعادل میان بخش دراماتیک و بخش علمی اثر توضیح داد: اگر می‌خواستیم ساختار دقیق و جزئیات آن پروتئین خاص و تفاوت‌های آن با دیگر گروه‌های خونی را به‌طور مفصل در فیلم توضیح دهیم، روند داستان و تعلیق آن کند می‌شد، کما اینکه حتی به گفته پزشکان متخصص، پزشکان بوشهر نیز به دلیل نادر بودن این پدیده اطلاعات کاملی نداشتند و ما در تدوین تلاش کردیم تا با توجه به محدودیت منابع علمی و اطلاعاتی، تعادل مناسبی میان روایت دراماتیک و اطلاعات پزشکی برقرار کنیم.
محمدی‌نیا، کارشناس و منتقد سینما، با اشاره به ضرورت تقویت بخش پژوهشی در مستندهای اجتماعی بیان کرد: اگرچه اثر با توجه به پیش‌فرض‌ها و اهداف سازندگان موفق عمل کرده است، اما عنصر پژوهش در مستندسازی اهمیت ویژه‌ای دارد و اگر فرصت بیشتری برای تحقیق و پژوهش عمیق‌تر در اختیار سازندگان قرار می‌گرفت، این اثر می‌توانست به یک مستند ماندگارتر و کامل‌تر تبدیل شود.
این کارگردان توضیح داد: اطلاعات مربوط به افرادی که دارای گروه‌های خونی نادر هستند در تمام دنیا به‌دلایل امنیتی و حفاظتی کاملاً محرمانه است و ما نیز ناچار بودیم این حریم را رعایت کنیم تا تمرکز مخاطب روی اصل نجات انسان‌ها و ترویج فرهنگ اهدای خون باقی بماند.
مهسا بهادری – اتاق خبر خانه‌ی هنرمندان ایران
دیدگاه خود را بنویسید