در برنامه «مُستَنَدات یکشنبه» چه گذشت؟
بازخوانی تجربهی گروه «اسکورپیو»؛ عشق به موسیقی، تمرین، تداوم و استقلال
اکران و نقد فیلم مستند «اسکورپیو» بهتهیهکنندگی و کارگردانی مشترک فریده صارمی و امید هاشملو در برنامه «مُستَنَدات یکشنبه»، عصر یکشنبه ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ با حضور اعضای گروه موسیقی راک «اسکورپیو» در سالن استاد ناصری خانهی هنرمندان ایران برگزار شد.
نشست نقد و بررسی این مستند با حضور کارگردانان اثر، «پوریا نوری» (مستندساز)، بهرام امین سلماسی، عیناله کیوانشکوه و بهرام سعیدی (سه عضو اصلی گروه اسکورپیو) برگزار شد.
عیناله کیوانشکوه، از اعضای اصلی گروه اسکورپیو، در بازخوانی خاطرات دوران فعالیت خود گفت: در آن دوران، موسیقی نه یک ابزار برای کسب ثروت، بلکه بستری برای ایجاد پیوندهای انسانی و خانوادگی بوده است.
تجربه زیسته هنر در دوران گذار
او با اشاره به دوران حساس تاریخی ایران، به تداوم فعالیتهای خود در مقاطع گذار پرداخت و گفت: موقعی که انقلاب شد، خیلیها فرار کردند، اما من ماندم؛ آن سرودهای ابتدای انقلاب را من زدم.
کیوانشکوه افزود: این ماندن و تداوم فعالیت، فراتر از سودجویی، برآمده از یک تعهد درونی بوده است که در آن مقطع، حتی با وجود پتانسیلهای مالی، اولویت اصلی بر خانواده بودن و عشق به موسیقی استوار بود و هنرمندان همواره بر فکرِ دیگران و کسانی که توانایی نداشتند، تمرکز میکردند.
تلاش برای حفظ کرامت در انتقال هنر
کیوانشکوه در ادامه، به رویکرد آموزشی خود در کلاسهای موسیقی در شهرستانها اشاره کرد و گفت: در کلاسها، حتی وقتی دانشآموزان بلیط میخریدند، من بعداً پولشان را پس میدادم.
او در اینباره توضیح داد: میخواستم به شاگردانم بیاموزم که جایگاه هنرمند و شاگرد، فراتر از یک معامله صرف است.
او همچنین بر ضرورت جدی گرفتن موسیقی تأکید کرد و افزود: تمرین مداوم باید با احترام همراه باشد.
او با یادآوری آموزههای خود به شاگردان، بیان کرد: هدف از آموزش، تنها انتقال تکنیک نبوده، بلکه میخواسته با تأکید بر یادگیری مستمر و حفظ کرامت، نسل جدید را به مسیر درست هدایت کند.
از پایاننامه دانشگاه تا تاریخنگاری موسیقی؛ پشتصحه شکلگیری مستند «اسکورپیو»
فریده صارمی، کارگردان و تهیهکننده مستند «اسکورپیو»، در بازخوانی روند شکلگیری این اثر، از پیوند میان یک پروژه پژوهشی و یک جستجوی تاریخی برای ثبت تاریخ موسیقی راک در ایران سخن گفت.
گذار از یک پروژه پژوهشی به یک اثر مستند
او با اشاره به ریشههای این فیلم بیان کرد: اسکورپیو در واقع بخشی از یک پروژه بزرگتر بود که قرار بود تاریخچه جریان موسیقی راک در ایران را پیگیری کند و ما طی چند سال، با نسلهای مختلف موزیسینها مصاحبه کردیم. او افزود: در نهایت، آن پروژه با تمام شاخوبرگهایش، به فیلم اسکورپیو تبدیل شد.
تلاشی طولانی در مسیر جستجو و آرشیوسازی
صارمی در ادامه، به چالشها و فرآیند طولانی تولید اثر اشاره کرد و گفت: من در آن زمان دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه تهران بودم و باید برای پایاننامهام فیلمی میساختم. او توضیح داد: این پروژه فرآیند بسیار طولانیای داشت؛ من سال ۸۹ دفاع کردم، اما ساخت فیلم و جمعآوری آرشیو تقریباً پس از تمام شدن ماجرای دانشگاه آغاز شد.
او درباره دشواریهای دستیابی به منابع تاریخی گفت: خیلی از آرشیوهایی که میبینید، در آن زمان هنوز دیجیتالی نشده بودند. من ماهها به کتابخانه ملی و روزنامهها میرفتم و روزنامهها را دانه به دانه ورق میزدم. او افزود: حتی برای پیدا کردن صفحات مورد نیاز، باید از دیگران میخواستیم که آنها را برای ما اسکن کنند.
جستوجو در لایههای پنهان تاریخ موسیقی
صارمی در توصیف تلاشهای خود برای تکمیل آرشیو مستند، به روشهای غیرمتعارف و سخت خود اشاره کرد و گفت: ما برای پیدا کردن تصاویر، حتی به جمعهبازارها و صفحهفروشیها میرفتیم تا آنچه را که نیاز داشتیم پیدا کنیم.
او با اشاره به نقش کلیدی گروه اسکورپیو در تکمیل این اثر، بیان کرد: مهمترین بخش آرشیو ما را خودِ آقایان (اعضای گروه اسکورپیو) در اختیار ما گذاشتند و به لطف مهربانی و بخشش آنها بود که این پروژه شکل گرفت؛ ما بقیه جاهای خالی را پر کردیم.
عشق به موسیقی، از گوشههای دانشگاه تا ریشههای راک ایران
امید هاشملو، تهیهکننده و کارگردان مستند «اسکورپیو»، در آغاز سخنان خود از چگونگی پیوند علاقهاش با موسیقی و شکلگیری این پروژه گفت: اوایل دهه ۷۰ که من دانشجو بودم، موسیقی راک شنوندههای خیلی بیشتری داشت. در دانشگاه این موارد را خیلی دیدیم؛ مثلاً آلبومهای گروههایی که آن زمان مطرح بودند، خیلی مورد توجه بود.
او ادامه داد: من خودم به این موسیقی علاقهمند بودم و در همین حال، این فضا و بستر هم مهیا بود. شنوندههای این موسیقی خیلی بیشتر شده بود و کنجکاویهای من هم بیشتر شد؛ اینکه ریشههای این موسیقی چیست.
او درباره نحوه شکلگیری این مستند بیان کرد: به این موسیقی حالا خیلی عمومیت ندارد و درواقع میشود گفت موسیقی خاصی است، موسیقیای که حالا در پروژه دومم نیز به آن پرداختهام و از من علاقهام به آن پرسیده شد. او گفت: این یک موسیقی خاص است (موسیقی راک) و من هم از همان زمان که با آن آشنا شدم، هم به لحاظ هنری و هم از روی کنجکاوی برای یافتن ریشههایش، به آن علاقهمند شدم.
تکثر امکانات، عدم رشد عکاسان درجه یک
پوریا نوری، منتقد، در بخشی از سخنان خود به موضوع امکانات روزافزون در حوزه عکاسی اشاره کرد و گفت: اگرچه امروزه با موبایل میتوان به راحتی عکاسی کرد، اما تعداد عکاسان حرفهای و درجه یک ما نسبت به دوران قبل از انقلاب تغییری نکرده است. او افزود: این امکانات زیاد، لزوماً به تولید عکاسان برجسته منجر نشده است.
او سپس با طرح سؤالی از بهرام سعیدی، یکی از اعضای گروه اسکورپیو، به موضوع تغییرات موسیقی پرداخت و پرسید. اکنون که امکانات فراوان و اینترنت در اختیار هنرمندان قرار گرفته است، شیوه و سبک موسیقی که شما در گذشته داشتید، در چه وضعیتی قرار دارد؟ او با این پرسش، به چالش حفظ اصالت و سبک موسیقی در برابر دسترسی آسان به تکنولوژی و اطلاعات اشاره کرد.
رشد موسیقی در سایه دشواریها
بهرام سعیدی، از اعضای گروه اسکورپیو، ضمن ابراز خرسندی از وضعیت فعلی موسیقی ایران، آن را با تولیدات هنرمندان لسآنجلسی مقایسه کرد و گفت: موسیقی ما امروز بسیار خوب است؛ چرا که این بچهها حقیقتاً زیر فشار به پختگی رسیدهاند.
او افزود: ارکسترهای بسیار خوبی شکل گرفته است و باید به آنها تبریک گفت، چرا که با وجود تمام دشواریها، این مسیر را طی کردهاند.
سعیدی از زحمات فریده صارمی و امید هاشملو برای تولید این مستند قدردانی کرد و بیان کرد: باید از فریده و امیدِ عزیز تشکر کنم که برای این کار زحمت کشیدند و میراثِ ما را زنده کردند. او این اثر را کاری بسیار زیبا و بهیادماندنی توصیف کرد و در نهایت، از حضور مخاطبان در نشست قدردانی به عمل آورد.
از بستر ناآماده تا پذیرش عمومی
بهرام امینسلماسی، از اعضای گروه اسکورپیو، با اشاره به شرایط آن دوران، آن را زمینهای ناآماده برای فعالیت هنری توصیف کرد. او گفت: آن زمان محیط برای این کار آماده نبود، اما خیلیها بهطور جدی پیگیرش بودند.
امینسلماسی ادامه داد: با وجود محدودیتها، خیلیها هر شب به برنامههای موسیقی زنده (جانسیگینگ) میرفتند و از طریق رادیو و تلویزیون موسیقی غربی را دنبال میکردند.
این موسیقیدان، فراز و فرود این جریان را چنین روایت کرد: به هر حال آن دوران هم گذشت و ذائقه مردم تغییر کرد.
او با اشاره به گذار سلیقه عمومی توضیح داد: هیچوقت نمیشود گفت مردم به یک شکل ثابت به موسیقی نگاه کردند؛ همیشه در حال تغییر بوده است. امینسلماسی در پایان این تأکید را نیز بیان کرد: احتمالاً ما نتوانستهایم الگوی ثابتی را برای نسلهای بعدی به جا بگذاریم.
او در بخش دیگری از صحبتهایش، با اشاره به اهمیت این مستند گفت: این فیلم تلاش میکند بخشی از آن نسل و دورهای را که در آن زندگی میکردیم نشان دهد.
امینسلماسی تأکید کرد: اسکورپیو روایتی از تلاش و عشق به موسیقی در دورانی است که شاید دیگر تکرار نشود.
زندگی در خدمت موسیقی
عیناله کیوانشکوه، از اعضای اصلی گروه اسکورپیو، با اشاره به پیشینهی یکی از همکارانش، به سبک زندگی او اشاره کرد و گفت: بهرغم اینکه غربی بود، وقتی با همسرش به ایران آمد، فارسی را کامل یاد گرفت؛ بسیار آدم مهربانی بود. او در ادامه، این را ویژگی نسل موسیقیدانان آن دوره دانست و آن را الگویی برای هنرمندان امروز معرفی کرد.
پشتکار، در برابر شهرتِ نابهنگام
کیوانشکوه با اشاره به جایگاه تمرین در شکلگیری هنرمند، توضیح داد: تمرین هرروزه و پشتکار، سرچشمهی شهرت من بوده است، نه ژست و قیافه یا صرف اجرای چند قطعه. او تأکید کرد: این اتفاق بهمرور زمان رخ میدهد و هر آنچه گفته شود، باید به الگویی برای جوانان تبدیل شود تا به الگویی برای جوانان تبدیل شود تا خود را فریب ندهند. او با یادآوری این جوانها به این شیوه عمل کنند، میتوانند پایههای واقعی موسیقی را بنا کنند.
این موسیقیدان در ادامه، از معنای عمیق کار خود در طول این سالها سخن گفت و بیان کرد: این کار، چون عبادتی است که باید به آن حرمت و احترام گذاشت. او افزود: عشق به موسیقی باید از دلِ تمرین و تداوم برخیزد، نه از پشت وابستگی به تشویق دیگران.
کیوانشکوه در پایان، از علاقه وصفنشدنی خود به ساز گفت و تأکید کرد: هنوز هم دوست دارم بار دیگر درامز بنوازم، اما سن و مسئولیتهای خانوادگی اجازه نمیدهد.
مهسا بهادری – اتاق خبر خانهی هنرمندان ایران
دیدگاه خود را بنویسید