گفتوگو با «کیمیا نوریان» درباره نمایشگاه «آخرین لحظه» در خانه هنرمندان ایران
زندگی همواره قویتر از جنگ است / دیالکتیکِ مقاومت و شکنندگی
تصویر کنید در میانه ویرانههای خاکستری یک کلانشهر مخروبه، درست در آستانه فروپاشیِ مطلق، کاکتوسی غولپیکر و سبز از دل بتنها قد میکشد؛ تصویری وهمآلود و لبریز از تعلیق که مرز باریک میان زوالِ تمدن و سرسختیِ بقا را روایت میکند. این، جهانِ سورئال و پساآخرالزمانیِ را کیمیا نوریان در نمایشگاه انفرادیاش با عنوان «آخرین لحظه» در گالری پاییز خانه هنرمندان ایران به نمایش درآورده است. او کاکتوس را استعارهای از انسانِ مقاومِ امروز و تخممرغ را تجسمی از حیاتِ شکننده در نظر گرفته است.
کیمیا نوریان در گفتوگو با اتاق خبر خانه هنرمندان ایران، با اشاره به نمادپردازی کاکتوس در آثارش گفت: وقتی روی نماد کاکتوس کار میکردم، ذهنم خیلی درگیر طبیعت نبود؛ بلکه درگیر خودِ ماهیت انسان بود؛ بهویژه با توجه به شرایطی که ما هم داشتیم و حالتی شبیه به زیست در بحران بود. کاکتوس به نظر من میتوانست همان انسانی باشد که دارد نهایت مقاومت را به خرج میدهد و سعی میکند در هر شرایطی سبز و زنده بماند. به همین خاطر، فضاهای طبیعی را کار کردم اما کاکتوس را بسیار بزرگتر و متفاوتتر از چیزی که در طبیعت وجود دارد کشیدم؛ نوعی پرسپکتیوِ مقامی به آن دادم تا وجهه مقاومت در آن جلوه بیشتری پیدا کند و در نهایت، فضایی سورئال شکل بگیرد.
نوریان در ادامه با اشاره به ایده اولیه مجموعه و اضافه شدن المان تخممرغ بیان کرد: ایده اولیه من همین بود، اما هرچه مجموعه را جلوتر بردم، حس کردم در کنار این مقاومتِ کاکتوس، به المان دیگری نیاز دارم که نشاندهنده شکنندگی باشد؛ همان وضعیتی که زندگی ما همیشه دارد. ما انسانها انگار همیشه روی یک مرز هستیم؛ نمیدانیم ثانیه بعد چه اتفاقی میافتد و فقط با یک امید ادامه میدهیم، در حالی که از قدم بعد خبر نداریم. من آن لب مرز بودن را با المان تخممرغ نشان دادم، چون در عین ضعیف و شکننده بودن، نماد حیات و تولد است. به همین دلیل این دو را کنار هم گذاشتم و در تابلوی آخر، آنها را ترکیب کردم.
این نقاش درباره اثر آخر و همنشینیِ مقاومت و شکنندگی افزود: در اثر آخر، فشار کاکتوس در کنار تخممرغ، نشاندهنده همان مفهوم «آخرین لحظه» است. این اثر القاکننده حسی است که مخاطب انتظار دارد هر لحظه آن شکنندگی اتفاق بیفتد و تخممرغ بشکند، اما نمیشکند. پس میتوان گفت اگر تا آخرین لحظه مقاومت کنیم، در کنارش حیاتی به وجود میآید. البته نگاه امیدوارانه این است؛ اما همیشه هم نمیشود خوشبین بود. آن آخرین لحظه که انسان همیشه درگیرش است، مشخص نیست که به امیدِ معجزهآسا ختم میشود یا به یک فاجعه.
او درباره چالش تعادل بصری در آثارش توضیح داد: تعادل در کارهای من از نظر ترکیببندی ایجاد شده است. برای هرکدام از این کارها اتودهای مختلفی زده شد تا در نهایت طرحی انتخاب شود که در آن، چشم بیننده اذیت نشود. تصمیم من این بود که در عین اغراقِ بیش از حد در ابعاد کاکتوس و فضای سورئالِ کار، تعادل میان اجزا به درستی حفظ شود.
این هنرمند در پاسخ به این پرسش که به تصویر کشیدن شهرهای مخروبه و ویرانی اغلب در شاخه هنر پساجنگ و مستندنگاریهای بحران تعریف میشود. اما حضور المان سورئالِ کاکتوس این فضا را از واقعگراییِ صرف جدا میکند، ارتباط این آثار با جنگ چیست، توضیح داد: جالب است بدانید که من این مجموعه را حتی پیش از درگیریهای اخیر ایران حتی جنگ ۱۲ روزه شروع کرده بودم؛ طرحها متاثر از جنگهایی بود که در دنیا جریان داشت؛ به ویژه جنگ غزه که آن زمان در جریان بود. نگاه من به این کاکتوسها، نمادی از این بود که زندگی از هر چیز دیگری قویتر است. هر چقدر هم که جنگ و بحرانهای وحشتناک، غیرقابل تصور و سنگین باشند، بالاخره روزی تمام میشوند و این زندگی است که دوباره جریان پیدا میکند و ادامه مییابد.
نوریان در پاسخ به این پرسش که چرا سراغ نمایش مستقیم فیگور انسانی نرفته توضیح داد: در واقع، این نمادهای کاکتوس و تخممرغ همان انسان هستند که حالا به این شکل تصویر شدهاند. وقتی این مجموعه را شروع کردم، دغدغهام این بود که ما انسانها، نه فقط در منطقه جغرافیایی خودمان، بلکه مردم جهان، انگار همگی در یک وضعیتِ بحرانی زندگی میکنیم. اینکه چطور توانستیم خودمان را با این بحرانها تطبیق دهیم و با این حال امیدوار بمانیم، دغدغه اصلی من بود. من میخواستم نشان دهم که چگونه علیرغم تمامِ آن فشارها، هنوز زندهایم، امیدواریم و ادامه میدهیم. در واقع این فضا، بستری برای خوداندیشیِ مخاطب فراهم میکند.
این نقاش در پاسخ به این پرسش که آیا در انتخاب این سبک یا نمادها از هنرمند خاصی الهام گرفته است، تأکید کرد: قطعا وقتی آثار دیگران را دنبال کنید، کارِ تمامِ هنرمندان بر ذهن و ناخودآگاه شما اثر میگذارد، حتی اگر آگاهانه نباشد. با این حال، نمیتوانم به طرز مشخص بگویم که از هنرمند خاصی الهام گرفتهام؛ این یک فرآیند کاملاً درونی و ذهنی بود.
نوریان در پاسخ به اینکه چقدر از تجربههای هنری پیشین خود در این مجموعه بهره گرفته است، توضیح داد: قطعاً آثار بسیاری که در طول این سالها دیدهام در ناخودآگاهم بوده و اینجا نمود پیدا کرده است. اما پیشزمینه تحصیلیام که تصویرسازی است، کمک بسیاری به این مجموعه کرد. تصویرسازی ذاتاً روایتگر است و من در این نقاشیها هم انگار داستانی را روایت میکنم که مخاطب با دیدن هر اثر، آن را در ذهن خود میسازد؛ گویی که در حال ورق زدن یک کتاب تصویری است.
او در تشریح سیر تحول ذهنیاش از پایاننامه دانشگاه تا رسیدن به این مجموعه بیان کرد: در دوران تحصیل و برای پایاننامه، روی داستان سیمرغ عطار کار میکردم که یک روایت فلسفی عمیق درباره بحرانهای انسانی و رهایی از محدودیتهاست. آن زمان روی گل و مرغ ایرانی کار میکردم و سعی داشتم آن را به فرمی معاصر درآورم. کمکم در سیرِ کارهایم، آن گل به کاکتوس تبدیل شد و مرغ از اثر حذف شد؛ چرا که حس کردم کاکتوس به تنهایی المانی آنقدر گویا و قدرتمند است که نیازی به عنصر اضافه ندارد. او به تنهایی میتواند در میان ویرانهها، پیامِ بقا و سبز بودن را منتقل کند.
این هنرمند در پایان و در پاسخ به اینکه تا چه حد خود را به نمادگرایی برای انتقال مفهوم متعهد میداند، بیان کرد: صراری ندارم که بگویم درستش این است که حتماً نقاشیها نمادین باشند؛ مسلماً آثار زیادی هم هستند که هیچ مفهوم خاصی را دنبال نمیکنند. اما در آثار من، این نمادها به شکل ناخودآگاهی حضور دارند. حتی در مجموعه قبلی من هم که به بحرانهای درونی انسان میپرداخت، از مرغ به عنوان نماد استفاده کرده بودم. در واقع، برای انتقال دغدغههای ذهنیام، همواره به دنبال یک نماد هستم؛ در این نمایشگاه هم کاکتوس و تخممرغ، انتخابهای من برای عینیت بخشیدن به آن فضای ذهنی بودند.
گفتنی است: نمایشگاه «آخَرین لَحظه» یکشنبه ۷ تیر ۱۴۰۵ در گالری پاییز خانه هنرمندان ایران گشایش یافت.
در دیباچه این نمایشگاه آمده است: «آخَرین لَحظه» دربارهٔ شکنندگی زندگی است؛ دربارهٔ آن ثانیهای که هنوز سقوط آغاز نشده، پوسته هنوز نشکسته، و هیچکس نمیداند آنچه در راه است، تولد است یا مرگ.
این مجموعه تلاشی است برای تصویر کردن وضعیت انسان؛ موجودی که همواره در آخرین لحظه زندگی میکند، در مرز میان امید و فاجعه... گویی جهان برای یک ثانیه پیش از وقوع چیزی ناشناخته متوقف شده است.
کیمیا نوریان پیش از این نمایشگاهگردانی نمایشگاههای «صلحنامه»، «برای صلح»، «از انسان تا نسیان»، «تعلیق» و… را برعهده داشته و در نمایشگاههای کاریکاتور کاربافو، پالت سرد، تعلقات و… شرکت کرده است.
مهسا بهادری – اتاق خبر خانه هنرمندان ایران
دیدگاه خود را بنویسید